Khoảng cuối giờ Thìn,
đầu giờ Tỵ Ngày mồng một hoặc mồng hai tết, 3 dòng họ lớn ở xã
Tả Phìn (Ly, Bàn vàTriệu ) tấp lập tổ chức tết nhảy tại nhà ông
trưởng họ.
Một tốp nam thanh
niên “sài cỏ” theo sự hướng dẫn của thầy cả “ chái peng pi” tổ
chức nhảy 14 điệu diễn mở đường bắc cầu đưa đón tổ tiên, thần
linh về dự tết Điệu chào bố mẹ, tổ tiên đã khuất là nhảy múa một
chân, đầu cúi, ngón tay trỏ dơ cao;điệu nhảy múa mời tiên nương,
tiểu nữ giáng trần được diễn tả bằng điệu múa cò “pe họ” mô
phỏng cò bay; điệu múa mời tổ sư thầy cả về dự tết diễn tả kiểu
đi của hổ 'mùng hú'... Mỗi điệu múa đều có tính hình tượng cao
diễn tả cảnh các thiên thần tổ tiên về hạ giới dự tết với con
cháu.
Kết thúc các điệu
nhảy mở đường, đón chào tổ tiên, thần linh, cả dòng họ làm lễ
rước tượng tổ tiên. Tượng tổ tiên còn là những tác phẩm nghệ
thuật điêu khắc độc đáo của người Dao. Tượng được trạm khắc đẹp
với trang phục thời cổ xưa, dài từ 20-25 cm, đường kính thân
5cm, bàn tay phải của các tượng đều cầm thẻ bài ghi rõ tên ông
tổ. Ngày thường tượng được bọc kín bằng vải trắng. Ngày tết được
con cháu rước xuống làm lễ tắm gội, thay khăn choàng mới. Nước
tắm là thứ nước thơm chế từ vỏ loại cây 'sum mụ'.
Sau lễ tắm gội
cho tượng, con cháu lại tổ chức các điệu nhảy, dâng gà. Thầy cả
và ba thanh niên tay cầm gà trống đỏ, vàng nhảy theo nhiều động
tác dâng gà, có động tác rước gà trên đầu, có động tác 'vác' gà
qua hai vai, có động tác vừa múa vừa vặt đầu gà... Kết thúc là
điệu múa cờ.
Tết nhảy diễn ra
suốt từ cuối giờ thìn đến giờ dậu và tổng hợp các loại hình nghệ
thuật dân gian, nghệ thuật nhảy múa, nghệ thuật âm nhạc và nghệ
thuật ngôn từ, kể về sự tích dòng họ, công lao tổ tiên đến nghệ
thuật tạo hình với các loại tranh thờ, tranh cắt giấy, điêu khắc
tượng gỗ... Sinh hoạt tết của người Dao đỏ Tả Phìn giàu bản sắc,
độc đáo, đậm đà tính nhân văn. |