Thiếu nữ trong mùa xuân. Ảnh: Hải Sâm

Khác một số dân tộc, người Dao Tuyển không thờ ông Táo nên không khí ngày Tết chỉ thực sự bắt đầu từ ngày 28 tháng Chạp. 28 tết, đồng bào giết lợn để chuẩn bị thực phẩm phục vụ 3 ngày tết. Ngày 29, cả gia đình tất bật mỗi người một công việc chuẩn bị gói bánh chưng. Sáng 30, mọi thành viên trong gia đình dậy rất sớm để dọn bàn thờ và dâng lên tổ tiên những bánh chưng gù thơm ngon nhất.

Theo phong tục, ngày Tết người Dao Tuyển chỉ cúng tổ tiên bằng bánh chưng đen được làm rất cầu kỳ: lấy cây lúc lắc phơi khô, đốt thành than rồi cho vào cối giã mịn và lấy bột than đó ngâm gạo. Sau khi cúng xong, đồng bào dọn sạch bàn thờ và lót bằng lá chuối, buổi chiều thì chuẩn bị làm bánh mật để cúng vào sáng mùng một. Tối 30, mọi người trong gia đình đều tắm sạch và thay quần áo mới để mùng một đi vui xuân (quan niệm rằng mọi người phải trong sạch để đón năm mới). Việc thắp hương vào đêm tất niên thì người phụ nữ không được phép dâng hương cúng tổ tiên. Nếu trong gia đình không có đàn ông, phải nhờ anh em, họ hàng. Và trên bàn thờ vào đêm 30, ngày mùng một, rằm tháng giêng bao giờ cũng sáng ánh đèn dầu (ngọn lửa tượng trưng cho sự ấm cúng, sung túc và bình an). Theo quan niệm của người Dao Tuyển thì tất cả sự sống là để nuôi con người nên ngày mùng một họ ăn chay và không sát sinh.

Không khí ngày Tết của đồng bào dân tộc Dao Tuyển chỉ thực sự sôi động bắt đầu từ mùng một. Sau khi cúng tổ tiên, tất cả đồng bào tập trung tại nhà già làng ăn mừng năm mới và đi chơi xuân. Nhưng có lẽ điều vui nhất và hấp dẫn nhất trong dịp tết là những buổi hát giao duyên giữa trai gái các làng với nhau (hát qua làng). Đây cũng là cơ hội cho những người yêu nhau nhưng không lấy được nhau có cơ hội ôn lại những kỷ niệm.

Từ mùng hai đến mùng mười, trai gái người Dao Tuyển say sưa với những điệu hát giao duyên mang đậm nét văn hoá của dân tộc. Gần đến tết, các làng đều gửi phong hàm cho nhau để cử người hát hay ra đón và hát đáp lại (phong hàm gồm có 3 viên thuốc lào kèm 3 cặp đồng xu để xin già làng, trưởng bản, người cúng làng cho trai gái hát giao duyên). Những lời ca được nối tiếp nhau. Những cuộc hát giao duyên có thể kéo dài thâu đêm suốt sáng, cũng có thể từ ngày này sang ngày khác, khi hát họ như hoà mình vào từng làn điệu để cảm nhận sự da diết, đắm say ngọt ngào, đậm sắc văn hoá dân tộc...

(theo BLCĐT)