Tả Van náo nức Xuống đồng

Hàng năm vào ngày Th́n đầu tiên của tháng Giêng âm lịch, xă Tả Van, huyện Sapa - Lào Cai lại náo nức mở lễ hội Xuống đồng để chào đón một năm mới mùa màng bội thu. Đồng bào các dân tộc Giáy, H’Mông, Dao… cùng rất đông du khách đổ dồn về nơi đây khiến thung lũng Mường Hoa trở nên sôi động và rực rỡ hơn.

Hầu hết các dân tộc ở khu vực Tây Bắc đều có lễ hội Xuống đồng, người H’Mông gọi là Lồng Tồng, người Tày - Nùng gọi là Lồng Tổng c̣n người Dao gọi là Lồng Tộng để cầu mùa màng bội thu, người yên vật thịnh, mưa thuận, gió hoà. Hơn nửa thế kỷ trước, Tố Hữu đă viết: "Áo em thêu chỉ biếc hồng, Mùa xuân ngày hội Lồng Tồng thêm vui"như để thấy rằng lễ hội Xuống đồng đă trở thành một nét văn hóa đặc trưng của người dân Tây Bắc mỗi dịp xuân về.

Trước đây, người Giáy ở Tả Van (huyên SaPa) gọi là lễ hội Roóng Poọc. Tuy là lễ hội dân tộc truyền thống của người Giáy ở Tả Van, nhưng nhiều năm nay đă lan rộng, trở thành lễ hội chung của cả vùng thung lũng Mường Hoa. Từ sáng sớm, làn sương c̣n giăng mù mịt từng đoàn người tíu tít nói cười trong mây, hồ hởi về dự hội. Người Mông từ Hầu Thào, Lao Chải dồn xuống, người Dao từ Bản Hồ, Bản Phùng ngược lên, du khách từ thị trấn SaPa cũng tới dự làm cho lễ hội đông vui tới vài ngh́n người.

8h sáng, người dân đă tập trung kín tại thung lũng Mường Hoa

Từ 8h sáng, người dân từ các nơi đă đổ dồn về Mường Hoa để dự hội, các bà các chị dân tộc Giáy, H’Mông đă bày bán các sản vật đặc trưng như bánh xốp (một loại bánh bằng bột ngô), trứng gà luộc nhuộm bốn màu đỏ - tím - vàng - xanh để trưng bày và các mặt hàng thổ cầm. Lễ Xuống đồng bắt đầu bằng bài hát cầu mùa do các cô gái người Giáy hát. Sau đó các cô gái đẹp nhất trong vùng sẽ dâng nước cúng đựng trong các vỏ quả bầu. Đây được coi là nước thiêng, phải lấy từ đầu nguồn. Rồi người đại diện tay bưng cao các "nậm" nước thiêng của các mâm cúng, cầu mong nước từ "mương trời" tưới khắp trần gian, cho ruộng nương. Khấn xong th́ tưới nước ra khắp bốn phương trời, mọi người cùng nhau hứng nước để được hưởng phúc... Ngoài ra, các cô gái c̣n dùng nước phẩm màu đỏ tươi để quệt lên má những người dự lễ để cầu chúc may mắn đầu năm.

Du khách nước ngoài cũng được quyệt phẩm đỏ

Ngoài ra, mùa xuân c̣n là mùa của t́nh yêu đôi lứa, mùa của sự sinh sôi nảy nở. Sau phần lễ chính cầu mùa màng là đến màn hát giao duyên và lễ rước dâu đặc trưng của dân tộc Giáy. Đoàn rước dẫn đầu là 2 nhạc công thổi những điệu kèn và những đôi trai gái mặc trang phục truyền thống, thắt dải lụa đỏ và cầm ô. Sau màn hát đón dâu do các chàng trai thể hiện, cô dâu được bịt kín đầu bằng tấm vải đỏ sẽ được phù dâu cơng trên lưng để đưa về nhà chồng.

Lễ rước dâu

Sau phần nghi lễ là phần hội, được mở đầu bằng hội tung c̣n. Những quả c̣n được khâu bằng vải, bên trong có hạt thóc, hạt bông được nén chặt, ngoài có tua ngũ sắc, được các nam thanh nữ tú thi ném lên ṿng tṛn trên ngọn cây nêu. Đó là hai biểu tượng đặc sắc của Dương và Âm, cái gốc của vũ trụ và vạn vật. Khi quả c̣n xuyên thủng hồng tâm của ṿng tṛn, là Âm - Dương đă giao ḥa, cuộc sống sẽ sinh sôi, mùa màng sẽ bội thu. Bởi vậy, ở bất cứ hội Xuống đồng nào, việc ném c̣n trúng hồng tâm cũng là một nghi thức bắt buộc, bởi đồng bào quan niệm rằng, nếu Âm - Dương không giao ḥa, năm ấy làng, bản sẽ không may mắn, mùa màng sẽ thất bát. Người ném trúng hồng tâm sẽ được thưởng một mâm cỗ đầy. Ngoài ra, người dân cùng du khách được tham gia các tṛ chơi truyền thống như hái lộc trên những cây đào phai, cày ruộng, bịt mắt bắt dê, đẩy gậy, bắn nỏ…

Mặc dù lễ hội Xuống đồng diễn ra trong nửa ngày nhưng đă mang lại cho du khách những cảm giác vô cùng hào hứng bởi những nét đặc trưng riêng có. Ông Brad Youngblood, 44 tuổi, đến từ California - Mỹ cho biết đây là lần đầu tiên ông đến Việt Nam và đặc biệt ấn tượng bởi lễ hội ở Sapa, nó mang lại cho ông nhiều cảm giác mới lạ và ông đă chụp rất nhiều ảnh để khi về nước khoe với người thân. Cuộc vui đă đến lúc tàn nhưng niềm vui vẫn c̣n đọng măi, hẹn Tả Van, hẹn Mường Hoa ở mùa lễ hội sau…

Bài và ảnh: Đức Huy