Phía đầu
bãi đá khắc cổ cạnh con đường trục chính liên xã (cũ) có một
tảng đá nằm dưới vùng sình lầy. Hòn đá có hình người nằm phủ
phục, đầu quay xuống phía hạ huyện. Ở cuối bãi đá đó, cách
chừng 2km, có tảng đá lớn cũng hình người nằm phủ phục, đầu
quay lên, hai tảng đá có hình dáng giống nhau.
Đồng bào
H’Mông ở quanh vùng Hầu Thào - Tả Van có kể lại: Từ lâu lắm
rồi, ở mãi phương Bắc xa xôi đã xảy ra một cuộc chiến thảm
khốc giữa hai bộ tộc. Kẻ chiến thắng là một tộc trưởng tàn
ác, hắn còn có một tên phù thủy gian manh làm quân sư. Tên
quân sư gian manh rắp tâm chiếm đoạt người con gái độc nhất
của tộc trưởng.
Nàng tiểu thư xinh đẹp - con gái tộc trưởng lại đem lòng yêu
chàng trai con tộc trưởng chiến bại trong cuộc chiến tranh
vừa qua. Những ngày hai bộ tộc còn chung sống hòa bình thì
tình yêu của đôi trai gái đẹp biết bao. Nghe lời xúc xiểm
của tên quân sư, chiến tranh giữa hai bộ tộc đã xảy ra. Dù
vậy, đôi trai gái vẫn quyết tâm bảo vệ hạnh phúc và họ đã
cùng nhau trốn chạy về hướng nam mong rằng sẽ tìm được hạnh
phúc ở nơi xa lạ.
Được tin,
tộc trưởng huy động quân lính đuổi theo. Tên phù thủy quân
sư uất ức nguyện rằng: “Nếu hai đứa trẻ đến suối Kim Hoa mà
thoát vào đêm thứ mười thì hắn sẽ chọn thất bại. Nếu ngày
mười một mà chưa qua suối Kim Hoa thì đôi trẻ sẽ hóa đá”.
Đêm thứ
mười đôi trai gái đến thượng nguồn suối Kim Hoa (nay là đất
Tả Van - Hầu Thào) thì cô gái không may sa xuống bãi sình
lầy còn chàng trai đã vượt qua bãi sình lầy, không thấy cô
gái, chàng trai liền quay lại để tìm, chạy được một quãng,
mệt quá, chàng gục xuống. Trời sáng, chàng hóa đá đầu vẫn
quay về phương Bắc - nơi người vợ còn ở đó. Còn cô gái cũng
đã hóa đá đầu quay về hướng nam như cố chạy theo chồng. Vì
thế, tảng đá chồng lớn hơn tảng đá vợ và chúng có hình dạng
giống nhau.
Người già
trong vùng nói rằng hai tảng đá hình như vẫn lần tìm đến
nhau. Ở phía phải và trái của hai tảng đá vẫn tồn tại hai
cánh rừng nhỏ, cả hai cánh rừng đều có những cây cổ thụ và
có hai miếu thờ, một của đồng bào Giáy, một của đồng bào
H'Mông thờ mối tình chung thủy của chàng trai, cô gái.